τα εΝ οΙΚΟ

Προτεραιότητα μας, η Αίγινα! Φυσικά και δεν είμαστε αδιάφοροι σ' αυτά που συμβαίνουν γύρω μας, στη Χώρα μας, στον Κόσμο και μας επηρεάζουν.

“Γεωβοτανική Έρευνα της Σαλαμίνας, Αίγινας και μερικών άλλων Νησιών του Σαρωνικού Κόλπου” – Ειρήνης Βαλλιανάτου, Βιολόγου (μέρος 2ο)

Με τη διατριβή αυτή επιβεβαιώθηκε η παρουσία στα νησιά ορισμένων taxa, για τα οποία υπάρχουν παλαιότερες αναφορές, ενώ για άλλα αυτό δεν έγινε δυνατό. Για κάποια από αυτά εκφράζεται η άποψη ότι πιθανόν έχουν εξαφανισθεί λόγω καταστροφής ή αλλοίωσης των οικότοπών τους.
Η χρήση του συντελεστή κοινωνίας του Sørensen απέδειξε ότι τη μεγαλύτερη χλωριδική ομοιότητα έχουν μεταξύ τους νησιά ίδιας τάξης μεγέθους, στα οποία υπάρχουν παρόμοιες οικολογικές συνθήκες και βιότοποι.
Η συντριπτική πλειονότητα των taxa, που συμμετέχουν στη χλωρίδα των νησιών, είναι και φυτά της χλωρίδας των γειτονικών ηπειρωτικών περιοχών (Αττική, Κορινθία, Αργολίδα). Φυσικά, η χλωρίδα των νησιών που ερευνήθηκαν, είναι φτωχότερη από αυτή των παραπάνω περιοχών όχι μόνο λόγω έκτασης αλλά και διότι απουσιάζουν από αυτά
συγκεκριμένοι βιότοποι (υψηλά όρη, ποταμοί, λίμνες κ. ά.).
Το γενικό βιοφάσμα της περιοχής είναι: φανερόφυτα (5,3%), χαμαίφυτα (8,7%), ημικρυπτόφυτα (16,8%), θερόφυτα (56,6%) και γεώφυτα (12,6%). Η υπεροχή των θερόφυτων στην περιοχή οφείλεται στο έντονο θερμομεσογειακό κλίμα με τη μακρά περίοδο ξηρασίας. Τη δεύτερη θέση αλλά με σημαντική διαφορά από τα θερόφυτα, κατέχουν τα ημικρυπτόφυτα, ενώ το μικρότερο ποσοστό κατέχουν τα φανερόφυτα. Παρόμοια κατάσταση ισχύει και για καθένα από τα νησιά που ερευνήθηκαν, με μικρές διακυμάνσεις στο ύψος των ποσοστών. Η σημαντικότερη διαφορά, που παρατηρούμε ανάμεσα στα βιοφάσματα των ερευνηθέντων νησιών, είναι η αύξηση του ποσοστού των θερόφυτων στα μικρότερα νησιά. Η κατάσταση αυτή εξηγείται από το γεγονός ότι στα μικρότερα νησιά και ιδιαίτερα στις
βραχονησίδες η πιο έντονη ξηρασία ευνοεί την ανάπτυξη θερόφυτων σε σχέση με άλλες βιομορφές. Το φαινόμενο αυτό παρατηρείται και σε βιοφάσματα άλλων μικρών νησιών του Αιγαίου.
Η υπεροχή των μεσογειακών και υπομεσογειακών γεωστοιχείων (70,6%) στην περιοχή έρευνας είναι σαφής. Ακολουθούν τα μεσογειακά – εξωμεσογειακά και υπομεσογειακά – έξωυπομεσογειακά γεωστοιχεία (19,4%). Από τα επιγενή (61 taxa) το μεγαλύτερο μέρος κατέχουν φυτά αμερικανικής καταγωγής (2,2% επί του συνόλου των
taxa). Ο αριθμός των επιγενών είναι μεγαλύτερος στα δύο μεγάλα νησιά που κατοικούνται, όπου η είσοδος ανθρωπόφυτων είναι μεγαλύτερη. Αντίθετα στα μικρότερα νησιά η υπεροχή των μεσογειακών γεωστοιχείων (s.l.) είναι περισσότερο έντονη από ό,τι στα μεγάλα. Αυτό το γεγονός εξηγείται από τον εντονότερο θερμομεσογειακό χαρακτήρα των νησιών αυτών, τη μικρότερη είσοδο ανθρωπόφυτων και τις δυσκολίες εγκατάστασης.
Γνωστό τοπικό ενδημικό taxon εμφανίζεται μόνο ένα, γεγονός το οποίο οφείλεται στη νεαρή ηλικία των νησιών και τη στενή γειτνίασή τους με ηπειρωτικές περιοχές. Όμως, στη χλωρίδα των νησιών ανήκουν 40 taxa, ενδημικά του ελληνικού χώρου και 17 taxa, ενδημικά της ηπειρωτικής Ελλάδας και της ευρύτερης περιοχής του Αιγαίου ή μόνο της ευρύτερης περιοχής του Αιγαίου. Από αυτά, 8 και 2 αντιστοίχως βρέθηκαν από εμάς για πρώτη φορά στα νησιά του Σαρωνικού Κόλπου.
Σύμφωνα με τις δικές μας έρευνες, οι χλωρίδες των νησιών δεν έχουν τέτοιες διαφορές, ώστε να δικαιολογείται η τοποθέτησή τους σε δύο διαφορετικά φυτογεωγραφικά διαμερίσματα (Strid & Tan 1997). Από τα taxa που συνθέτουν τη χλωρίδα της περιοχής, 58 περιλαμβάνονται σε διεθνείς, κοινοτικούς και ελληνικούς καταλόγους προστατευόμενων φυτών και σχετικά βιβλία. Ως υψηλότερα σε βαθμό επικινδυνότητας (εύτρωτα) χαρακτηρίζονται τα Silene
holzmannii Boiss. και Ophrys aesculapii Renz από το «Βιβλίο Ερυθρών Δεδομένων των σπανίων και απειλούμενων φυτών της Ελλάδας» (Phitos et al. 1995). Περιγράφηκε η βλάστηση όλων των νησιών που μελετήσαμε αλλά
φυτοκοινωνιολογική έρευνα έγινε ειδικότερα στη Σαλαμίνα, την Αίγινα, τη Μονή, το Παχάκι, την Πάχη, την Ψυττάλεια, τα Κανάκια, τη Δυτική και Ανατολική νησίδα Περιστερίων και την Πέρα. Από τη διεξαχθείσα έρευνα διαπιστώθηκε ότι στη σύνθεση της βλάστησής τους συμμετέχουν οι κλάσεις: Quercetea ilicis Br.-Bl. ex A. de Bolòs y Vayeda 1950, Cisto – Micromerietea julianae Oberd. 1954, Thero-Brachypodietea Br.-Bl. 1947, Asplenietea trichomanis (Br.-Bl. in Meier et Br.-Bl. 1934) Oberd. 1977, Stellarietea mediae R. Tx. et al. ex von Rochow 1951, Crithmo – Staticetea Br.-Bl. in Br.-Bl. et al. 1947, Cakiletea maritimae R. Tx. et Preising. ex Br.-Bl. et R. Tx. 1952, Ammophiletea Br.-Bl. et
R. Tx. ex Westhoff et al. 1946, Salicornietea fruticosae R. Tx. in Beeftink 1962, Juncetea maritimi R. Tx. et Oberd. 1958, Saginetea maritimae Westhoff et al. 1962, Nerio – Tamaricetea Br.-Bl. et O. de Bolòs 1958, Isoeto -Nanojuncetea Br.-Bl. ex Tx. 1943, Phragmito – Magnocaricetea Klika in Klika et Novak 1941.
Με την ολοκλήρωση της συνταξινομικής φάσης της έρευνάς μας αναγνωρίσθηκαν 20 φυτοκοινωνίες με 9 υποφυτοκοινωνίες και 10 φάσεις. Περιγράφηκαν επίσης με λεπτομέρεια άλλες 10 μονάδες υποβαθμισμένης βλάστησης αλλά και 20 τύποι βλάστησης, για τους οποίους ο αριθμός των επιφανειών που καταλαμβάνουν και όπου έγιναν μετρήσεις, δεν είναι ικανός στατιστικώς, ώστε να θεωρήσουμε ότι αποτελούν συγκεκριμένη μονάδα βλάστησης.
Οι 8 από τις φυτοκοινωνίες που αναγνωρίσθηκαν, αναφέρονται και περιγράφονται για πρώτη φορά. Αυτές είναι: 1) Cakilo – Salsoletum sodae, 2) Plantagini lagopodis – Cardopatietum corymbosi, 3) Cisto cretici – Sarcopoterietum spinosi, 4) Phlomido fruticosae – Euphorbietum acanthothamni, 5) Cistetum parviflori, 6) Salvio fruticosae – Phlomidetum
fruticosae 7) Brassicetum geniculatae και 8) Campanulo celsii – Inuletum methanaeae, η οποία αποτελεί τοπική χασμοφυτική κοινωνία. Επίσης μία ακόμη φυτοκοινωνία, η Plantagini coronopodis – Parapholidetum incurvae αναφέρεται για πρώτη φορά, ωστόσο έχει αναφερθεί πολύ συγγενική της φυτοκοινωνία. Το ίδιο ισχύει και για την υποφυτοκοινωνία της. Για πρώτη φορά αναφέρονται άλλες 3 υποφυτοκοινωνίες και οι 10 φάσεις.
Η έρευνά μας απέδειξε ότι, αν εξαιρέσουμε τους αζωνικούς τύπους βλάστησης, στα νησιά κυριαρχεί η συνένωση Oleo – Ceratonion siliquae Br.-Bl. ex Guinochet et Drouineau 1944 ή υποβαθμισμένες δομές της, γεγονός το οποίο εξηγείται από το ημίξηρο μεσογειακό κλίμα της περιοχής. Πιο συγκεκριμένα, στη Σαλαμίνα και τη Μονή επικρατούν η
φυτοκοινωνία Oleo – Lentiscetum aegaeicum Krause, Ludwig et Seidel 1963 ή υποφυτοκοινωνίες της και μεταβατικές καταστάσεις τους προς την κλάση των φρυγάνων Cisto – Micromerietea julianae. Ιδιαίτερα τα πευκοδάση (Oleo – Lentiscetum pinetosum halepensis Barbero et Quézel 1976) καταλαμβάνουν το 1/3 και το 1/2 της έκτασής τους
αντιστοίχως. Περιορισμένη στις βραχώδεις κορυφές και τις εσωτερικές απόκρημνες πλαγιές αναπτύσσεται η Cirsietalia chamaepeucis Horvat in Horvat, Glavac et Ellenberg 1974.
Στην Αίγινα, όπου υπάρχει κυριαρχία ηφαιστειακών πετρωμάτων, δεν είναι εύκολο να επανακτηθεί και δεν επικρατεί η φυτοκοινωνία Oleo – Lentiscetum aegaeicum, αλλά επικρατούν μονάδες βλάστησης της Cisto – Micromerietea julianae και ιδιαίτερα αυτές που ανήκουν στη συνένωση Cistion orientale Oberd. 1954. Τα πευκοδάση περιορίζονται στο 1/7
του νησιού. Η Cirsietalia chamaepeucis εμφανίζεται περισσότερο περιορισμένη εξαιτίας των ηφαιστειακών πετρωμάτων. Περιορισμένης έκτασης στα τρία παραπάνω νησιά είναι η χαμηλή βραχόφιλη βλάστηση της Asplenietea trichomanis, ενώ μεγαλύτερης έκτασης είναι η νιτρόφιλη βλάστηση, όπως και η βλάστηση των ζιζανίων στις καλλιέργειες, που συναντάμε συχνά στα μεγάλα νησιά και οι οποίες ανήκουν στην κλάση Stellarietea mediae.
Ιδιαίτερα τα παράκτια οικοσυστήματα της Σαλαμίνας και της Αίγινας έχουν υποστεί ραγδαία υποβάθμιση, με αποτέλεσμα τη μεταβολή της δομής των αρχικών φυτοκοινωνιών και ένα σημαντικό εμπλουτισμό με νιτρόφιλα είδη, που φθάνει μέχρι την πλήρη αλλοίωση πολλών φυσικών κοινωνιών και την αντικατάστασή τους από νιτρόφιλες κοινωνίες. Έτσι η αμμόφιλη βλάστηση της κλάσης Ammophiletea έχει περιορισθεί πολύ, ενώ συχνότερα συναντάμε αμμονιτρόφιλες κοινωνίες της Cakiletea maritimae. Υποβάθμιση παρουσιάζουν και τα λίγα αλίπεδα των δύο νησιών, όπου υπάρχουν κοινωνίες κυρίως της κλάσης Salicornietea fruticosae και της Juncetea maritimi. Η κλάση Crithmo – Staticetea εμφανίζεται στις βραχώδεις ακτές των τριών μεγαλύτερων νησιών.
Περιορισμένης έκτασης είναι επίσης οι μονάδες βλάστησης που ανήκουν στις κλάσεις Phragmito – Magnocaricetea, Nerio – Tamaricetea και Isoeto – Nanojuncetea. Στα μικρότερα νησιά επικρατούν υποβαθμισμένες δομές της φυτοκοινωνίας Oleo – Lentiscetum aegaeicum και των υποφυτοκοινωνιών της ή υποβαθμισμένες δομές φρυγάνων
με διαφοροποιό είδος τον ημίθαμνο Convolvulus oleifolius Desr. Αυτήν την εικόνα παρουσιάζουν τόσο οι νησίδες που μελετήσαμε φυτοκοινωνιολογικώς, όσο και οι υπόλοιπες νησίδες εκτός από τις Πούλισες. Σημαντική στις νησίδες επίσης είναι και η παρουσία της Crithmo – Staticetea. Πρέπει όμως να αναφερθεί ότι ιδιαίτερα στη Μεγάλη Κυρά περίπου το μισό της έκτασής της καταλαμβάνει πληθυσμός του επιγενούς είδους Opuntia vulgaris Miller. Αξιοσημείωτη επίσης στον Άγιο Θωμά είναι η παρουσία Oleo – Lentiscetum juniperetosum phoeniceae Barbero et Quézel 1976 με μορφή δάσους και στην Αρπηδόνη μονάδας βλάστησης με επικρατή το ενδημικό είδος του Ν. Αιγαίου Silene holzmannii και τη Lavatera arborea L.
Ουδεμία από τις προτεινόμενες για προστασία περιοχές του Δικτύου «Natura 2000» ανήκει στα νησιά που ερευνήσαμε. Όμως, πιστεύουμε ότι, εκτός από τη νησίδα Αρπηδόνη, η οποία προστατεύεται έμμεσα, τουλάχιστον οι δύο νησίδες των Περιστερίων, οι οποίες βόσκονται σχεδόν συστηματικά, χρειάζονται άμεση προστασία, διότι φιλοξενούν την εύτρωτη Silene holzmannii.
Προτείνουμε τέλος σε μία μελλοντική έκδοση του «Βιβλίου Ερυθρών Δεδομένων των σπανίων και απειλούμενων φυτών της Ελλάδας» να συμπεριληφθούν τα taxa: Cerastium brachypetalum Pers. subsp. atheniense (Lonsing) P. D. Sell & Whitehead, Silene apetala Willd., S. muscipula L., Astragalus epiglottis L. subsp. epiglottis, Limonium lobatum (L. fil.)
Chaz., Anchusa spruneri Boiss. και Gynandriris monophylla Boiss. & Heldr. ex Klatt.
Ευχαριστούμε τον Γρηγόρη Μαλτέζο και το μπλογκ του ΟΙΚΟ-ΛΟΓΙΚΗ ΑΙΓΙΝΑ
Advertisements

One comment on ““Γεωβοτανική Έρευνα της Σαλαμίνας, Αίγινας και μερικών άλλων Νησιών του Σαρωνικού Κόλπου” – Ειρήνης Βαλλιανάτου, Βιολόγου (μέρος 2ο)

  1. nethome
    14/09/2012

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Information

This entry was posted on 13/09/2012 by in Επιστήμες and tagged , , .

Πλοήγηση

Καταχωρήστε την επόμενη Δράση σας!

«

October 2017

»
Sun Mon Tue Wed Thu Fri Sat
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31 1 2 3 4

Γράψτε το email σας για να λαμβάνετε νέα και αναρτήσεις.

Μαζί με 2.305 ακόμα followers

Twitter Updates

Αρέσει σε %d bloggers: